Gelişim Psikolojisi Neyi İnceler?
Yazıya başlamadan önce, gelişim psikolojisinin ne kadar karmaşık bir alan olduğunu hatırlatmak isterim. Hani bazen bir arkadaşınızla dışarıda otururken “Ya, şu gelişim psikolojisini anlamak zor değil mi ya?” diye sormak istersiniz, ama bir yandan da içinizden “Bunu çözersem dünyayı kurtarırım!” diye geçirirsiniz. İşte tam da böyle bir şey. Gelişim psikolojisi, insanın doğumundan itibaren geçirdiği tüm evreleri inceler ve aslında bu konuda çok derin şeyler var. Ama merak etmeyin, şimdi bu derinliklere dalıp, sizleri depresyona sokmadan konuyu eğlenceli bir şekilde anlatacağım. Hem de bir İzmirli olarak, o kendine has espri anlayışımı kullanarak!
Gelişim Psikolojisinin Temel Konusu: İnsan Nasıl Değişir?
Gelişim psikolojisinin ana sorusu aslında basit: “İnsan nasıl değişir?” Fakat bu sorunun cevabı, her geçen gün biraz daha derinleşiyor. Hani bazen çocukken her şeyi en basit şekilde yapardık ya, mesela 7 yaşındayken cebimize para koyduğumuzda paranın büyümesini beklerdik. Oysa şimdi 25 yaşımıza geldik ve kredi kartı borcu ödeyebilmek için gelişim psikolojisini daha çok sorguluyoruz. (İyi de gelişim psikolojisinin nereye kadar işe yarayacağını kimse bilmiyor!)
Ama ciddiyetle devam edelim: Gelişim psikolojisi, insanların doğumdan itibaren hangi aşamalardan geçtiğini, ne gibi psikolojik değişikliklere uğradığını, ergenlikte ne yaşadıklarını, yetişkinlikte hangi kararları verdiklerini ve yaşlılıkta nasıl düşündüklerini inceler. Şimdi biraz bu sürece göz atalım, bakalım ne kadar değişiyoruz, aslında gerçekten gelişiyor muyuz?
Çocukluk: O Masum Dönem (Ya da Aslında Çocukken O Kadar Masum Değildik)
Biraz eğlenelim dedik ama gerçek şu ki, çocukluk dönemi, gelişim psikolojisinin en kritik aşamalarından biridir. Bunu düşününce aklıma, çocukken eve gelen misafirlere nasıl “Ben büyüdüm!” diye bağırırdım da kimse beni ciddiye almazdı. Oysa her şeyin başlangıcı, o ilk adımlar, ilk kelimeler… Çocukken gelişim psikolojisinin en önemli noktası, dil gelişimi ve motor becerilerin kazanılmasıdır. Tabii, bazen küçük bir çocuğun bir kelimeyi yanlış söylemesi insanı gülmekten kırıp geçiriyor. Birinin elinden tabağını alıp “Baba, çatal ver” demesi, belki gelişim psikolojisinin evrelerini anlamanızı engellemez ama günün sonunda sizi güldürür.
Bir çocuk, örneğin bir ekranda gördüğü nesneleri eline almaya çalışırken, bunu yalnızca fiziksel becerilerle değil, aynı zamanda motor gelişimle de ilişkilendirir. Yani bu çocuk, fiziksel hareketlerini ve düşüncelerini birbirine bağlamaya çalışır. Eğer bu çocuğun gelişim sürecini bir psikolog izliyorsa, içten içe “Aferin, bu çocuk psikolojik evrelerini ilerletiyor” diyebilir ama bizler sadece o çocuk gibi heyecanla “Baba, şunu bana ver!” demekten başka bir şey yapmayız.
Ebeveynlerle ilk sosyal etkileşim ise en keyifli kısmı olabilir. Hatırlıyorum da, o zamanlar annemle evde otururken hiç tereddüt etmeden, “Anne bana çikolata ver!” derdim. Kötü bir çocuk muyum? Belki ama gelişim psikolojisine göre, bu tür etkileşimler çocuğun kendine güvenini inşa eder ve sonunda belki de “Yaşamak için bir çikolataya ihtiyacım yok” seviyesine gelinir. Ama kimse buna inanmaz tabii.
Ergenlik Dönemi: Anlayamadığınız, Sürekli Bunalımda Olan Zihinler
Ergenlik dönemi, herkesin hayatında bir dönüm noktasıdır. Bir noktada hepimiz “Beni kimse anlamıyor!” dediğimiz o dönemi hatırlıyoruz. Bir İzmirli olarak, şunu söyleyebilirim ki: Ergenlik dönemi, eğer gelişim psikolojisini anlamaya çalışıyorsanız, bir karnaval gibidir. Renkli, karmaşık ve tamamen beklenmedik! Her şey bir anda değişir, başkalarının sizi nasıl gördüğünü fark eder, bazen de kendi kimliğinizi bulmaya çalışırsınız. “O kadar değişiyorum ki, ben kimim?!” diye sorarken, bir yandan da ‘Kimse beni anlamıyor’ diye kendi kendinize debelenirsiniz. Tabii, gelişim psikolojisi bunu çözer: Kendini arayış bu dönemin doğal bir parçasıdır.
“Anne, bana yeni telefon al” diyen bir ergenin içindeki gelişim psikolojisi der ki: “Bu çocuk, çevresinin ve toplumun ona dayattığı kimlikleri sorguluyor ve bağımsızlık peşindedir.” Gerçekten de, ergenlik psikolojisinde önemli bir yer tutan kimlik gelişimi sürecinde, çocuklar kim olduklarını bulmaya çalışırlar. Biraz kaybolmuş gibi görünseler de, aslında aslında gelişim psikolojisi bu dönemde zihinlerini şekillendiriyor. Ama yine de o “O bana ne dedi?!” ile başlayan bir kavga sahnesi unutulmaz, değil mi?
Yetişkinlik: “Yaş 25, Hayat Hala Biraz Belirsiz”
Şu an 25 yaşında bir genç yetişkin olarak, insan gelişim psikolojisinin derinliklerine daldığımı hissediyorum. Mesela, geçmişte arkadaşlarımla birlikte kafelerde otururken geleceği hiç düşünmezdik. Şimdi ise, her gün kredi kartı borçları, iş stresi ve “Acaba 10 yıl sonra ne yapacağım?” soruları zihnimi meşgul ediyor. Evet, ben de artık gelişim psikolojisinin “erişkinlik” evresinde biriyim. Ama ben hala gelişiyor muyum? Bu soruyu bazen uyumadan önce yatakta bir saate yakın düşünürüm. Her şeyin geçici olduğunu, birinin hayatını bu kadar incelemenin anlamlı olmadığını bilsem de, bir şeyler eksik gibi hissederim.
Yetişkinlik dönemi, gelişim psikolojisi açısından en karışık aşamalardan biridir çünkü bir yandan olgunlaşmak, diğer yandan gençlik hayallerini bir kenara bırakmak zorundasınızdır. Ama gelişim psikolojisi, yetişkinlikte bile düşünsel gelişimin devam ettiğini savunur. Yani, her yaşta farklı bir bakış açısına sahip olabiliyoruz. Yaşlandıkça daha fazla psikolojik ve sosyal gelişim gerçekleşiyor. Tabii, biz hala “Bunu yapmamalıyım ama yapıyorum!” diye düşünüp aynı hataları yapmaya devam ediyoruz.
Sonuç: İnsan Hep Gelişiyor (Ama Bazen Düşünürken Kayboluyor)
Gelişim psikolojisi, insanın doğumdan itibaren geçirdiği evreleri incelerken, aslında sadece yaş değil, yaşadıklarımız ve çevremizle etkileşim de çok önemli. Çocukken dünyanın nasıl işlediğini anlamaya çalıştığınızda, ergenken kim olduğunuzu sorguladığınızda, yetişkinlikte ise tüm bu evrelerin iç içe geçtiğini görüyorsunuz.
Tabii, her şeyin çözümü gelişim psikolojisiyle olmuyor. Bazen, 25 yaşında bile “Bundan sonra ne olacak?” diye endişelenirken, aynı zamanda o gelişim psikolojisinin incelediği süreçleri yaşamaya devam ediyoruz. Ama olsun, gelişim psikolojisi her zaman bizi bir adım daha ileriye götürüyor… Ya da belki de sadece bir adım daha “kendi kendimize düşünmeye” ittiği için bu kadar karışıyoruz.
Unutmayın, gelişim psikolojisi, hayatı anlamak adına önemli bir yolculuktur. O yüzden, “Bunu ben çözerim!” diyerek devam edebilirsiniz.